Likwidacja świętego gaju pod Jaworem za rządów biskupa Cypriana

 

Tradycja lokalna łączy osobę biskupa Cypriana z ostateczną likwidacją ostatnich reliktów kultu pogańskiego na Śląsku. Według przekazów zachowanych w jaworskiej tradycji historycznej, działania te miały objąć również okolice Jawor.

Najpełniejszy opis tych wydarzeń zawiera XVII-wieczna kronika miejska Annales Jaurani bei Rohinus, która – opierając się na wcześniejszych przekazach ustnych i lokalnej pamięci – relacjonuje, iż z woli biskupa Cypriana zniszczono święty gaj położony na Górze Bazaltowej, oddalonej o około 6 kilometrów od Jawora.

Góra Bazaltowa miała być miejscem dawnego, przedchrześcijańskiego kultu, zachowanym jeszcze długo po formalnej chrystianizacji regionu. Według kronikarza był to gaj o charakterze sakralnym, stanowiący pozostałość dawnych praktyk religijnych ludności słowiańskiej. Jego istnienie miało być postrzegane przez duchowieństwo jako symbol uporczywego trwania „pogańskich zabobonów”, sprzecznych z porządkiem chrześcijańskim i kościelnym.

Zgodnie z przekazem Annales Jaurani, decyzja o zniszczeniu gaju miała charakter świadomego aktu religijno-politycznego. Spalenie świętego miejsca nie było jedynie aktem fizycznej likwidacji, lecz także gestem symbolicznym, mającym ostatecznie zerwać ciągłość dawnych wierzeń i podporządkować krajobraz sakralny władzy Kościoła.

W tradycji jaworskiej wydarzenie to interpretowane jest jako:

• moment domknięcia procesu chrystianizacji regionu,

• demonstracja zwierzchnictwa biskupiego nad przestrzenią i pamięcią religijną,

• świadectwo napięć pomiędzy dawną religijnością ludową a porządkiem kościelnym.

Należy podkreślić, że relacja ta pochodzi z kroniki spisanej kilka stuleci po domniemanych wydarzeniach i ma charakter przekazu tradycyjnego, a nie bezpośredniego źródła średniowiecznego. Niemniej jej trwałość w lokalnej historiografii oraz zgodność z ogólnymi procesami znanymi z dziejów chrystianizacji Europy Środkowej sprawiają, że stanowi ona cenny element regionalnej pamięci historycznej.

Zniszczenie świętego gaju na Górze Bazaltowej, przypisywane biskupowi Cyprianowi, funkcjonuje więc do dziś jako symboliczny akt końca epoki przedchrześcijańskiej na ziemi jaworskiej oraz przykład tego, w jaki sposób Kościół kształtował nie tylko duchowość, lecz również krajobraz kulturowy średniowiecznego Śląska.

wg CzatGPT